A. Deneysel Araştırma

1. Kontrol amaçlı yapılır.
2. Örneklem gruplarından birisine müdahale edilir.
3. Yapay bir uygulama ortamı oluşturulur.
4. Sosyal bilimlerde ve özellikle eğitim bilimlerinde uygulanması zordur. Bu yüzden çoğu kez uygulanması daha kolay olan yarı-deneysel tasarım tercih edilir.
5. Temel varsayımı her olayın sebeb sonuç ilişkileri ile açıklanabileceğidir.
6. Olayları doğrusal olarak nedensellik kanunları ile açıklamak için bağımsız neden değişkenleri izole edilerek mercek altına alınır.
7. Deneysel çalışmalar bağımsız değişkenler, bağımlı değişken(ler) ve hipotezler(araştırma, boş hipotez, alternatif hipotez) kullanır. Amaç alternatif hipotezlerin yanlış olduğunu göstererek araştırma hipotezini kanıtlamak yani bağımsız kontrol değişkenlerin etkisini ortaya koymaktır.
8. Kaliteli deneysel çalışmalar olası tüm alternatif hipotezleri ele alır ve eler.
9. Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması gerektirir.

1. Mevcut durumu betimlemek için kullanılır.
2. Rasgele örneklem kullanarak genelleme yapabilir.
3. Deneysel çalışmaların ön çalışması olarak kullanılabilir.
4. Geçerlilik ve güvenilirliğini belirleyen en önemli faktör örneklemin mümkün olduğu kadar büyük olmasıdır.

C. Karşılaştırmalı Çalışmalar

1. Aynı değişkenin farklı ortamlarda incelenmesidir.
2. Genellenebilirlik özelliği vardır.
3. İstatistiksel yöntemler kullanır.
4. En çok korelasyon durumlarını araştırır.
5. Sebep - sonuç ilişkilerini araştırabilir.
6. Deneysel çalışmalara hazırlık olarak yürütülebilir.

D. Ex-post facto çalışmalar

1. Olay sonrası veya geriye dönük çalışma anlamına gelir.
2. Var olan şartları inceleyerek, geçmişte olaya neden olabilecek etkenleri araştırır.
3. Bağımsız değişkenlerin bağımlı değişken(ler) üzerindeki etkilerini araştırır.
4. Uygulanabilirliği yüksektir.
5. Deney ve kontrol grupları kullanır.
6. Deney durumları doğal olarak meydana gelmiş olaylardır. Bu yüzden bazı araştırmacılar tarafından deneysel olmayan araştırmaları deneysel araştırmaya benzetme çabası olarak tanımlanmıştır.
7. Çalışma öncesinde hipotez belirlenmelidir.
8. Etik veya başka nedenlerle yapay deney yapma mümkün olmadığı durumlarda kullanılır.

Yordayıcı çalışmaların (Prediction Studies) hakkında tahminde bulunulan bağımlı değişkenlerine kriter değişkenleri adı verilir.

Yordama Çalışmalarında (Prediction Studies) kullanılan bağımsız değişkenlerden bir yada birkaç tanesi bağımlı değişken hakkında tahminde bulunmak için kullanılır. Tahmin etme işinde kullanılan bu değişkenlere yordayıcı değişken denir.

Popülasyonun alt gruplarını temsil eden rasgele örneklemlerde sadece bir defa veri toplayarak yürütülen çalışmalar. Örneğin video oyunlarının ilköğretimde matematik öğrenmeye etkisini incelemek için ilköğretimdeki her sınıftan rasgele seçilmiş sınıflarda bir anket veya mülakat yapmak. Kesitsel Çalışma bir anket çalışması türüdür.

Bir örneklemden(census, sample survey) belirlenmiş zaman aralıklarında en az iki defa veri toplayarak yürütülen çalışmalar. Örneklem rasgele olursa sonuçlar tanımlanan popülasyona genellenebilir. Bir anket çalışması(survey) türüdür.

1. Deney içermediği için odak noktası toplanan veriler ve toplanma şeklidir. Bu yüzden veri toplama frekansı, planı, ortamı ve ekspertizi çok önemlidir.
2. Örneklem seçimi, gereç ve strateji seçimleri, verileri toplama ve değerlendirme sistematik bir biçimde, itinayla yürütülmelidir.
   
3. Projenin amaç(lar)ı ve tasarımı açık, anlaşılır ve araştırma prosedürleri uyumlu olmalıdır.
4. Toplanan veriler geçerli olmalıdır.
5. Toplanan veriler güvenilir olmalıdır.

Amacı açıklama veya tanımlama olan araştırmalardır. Başlıca 4 türü vardır:

1. Durum Çalışmaları:

• Meta Analiz
• Anket Çalışmaları

1. Tek seferlik vaka çalışması

Örneklem Seçimi Deney Son test


2. Tek grup ön test - son test tasarımı

Örneklem Seçimi Ön Test Deney Son test


3. Statik grup karşılaştırma tasarımı

Bu çalışmalara deneysel denmesi pek de doğru olmaz. Çünkü bu çalışmalarda Randomizasyon olmadığı gibi genelde kontrol grubu kullanılmaz. Bu da bağımlı değişkendeki varyasyonların deney dışında başka nedenlerle açıklanabileceği kuşkusuna neden olur. Bu tür tasarımların ortak özelliği bağımsız değişkenin manipüle edilmesidir.

1. Eşit olmayan Kontrol Grubu Tasarımı:

Eğitim kurumlarında tam deneysel çalışma yaparak tam randomizasyon ile öğrencilere seçmek ve deney amacıyla gruplara veya sınıflara bölerek uygulama yapmak hemen hemen imkansız denecek kadar zordur. Böyle bir uygulama kurum programlarını aksatabileceği gibi öğretim açısından da olumsuz etkiler doğurabilecektir. Bu yüzden eğitim araştırmalarında çoğu zaman yarı deneysel tasarım kullanılır. Bu tasarımda hazır sınıflardan rasgele deney ve kontrol grupları seçilir. Önceden oluşturulmuş sınıflar arasındaki olası varyasyonlar çalışmanın gücünü azaltacaktır.

1. Ön test - Son test kontrol grup tasarımı :

Örneklemin tamamen rasgele seçilmesidir. Randomizasyon sayesinde araştırmacının ön yargıları aşılmış olur. Bir bağımlı değişken(sonuç) ve en az iki mukayese düzeyi içerir.

Doğal olarak ortaya çıkan ve yönetilemeyen değişkenlerdir. Örneğin cinsiyet ve yaş. Nitelik değişkenleri bağımsız değişkenlerdir.

Kontrol edilmediği halde bir şekilde çalışmayı yani bağımlı değişkeni(sonuç) etkileyen değişkenler.

Manipule edilen değişken(ler) bağımsız değişken(ler)dir. Bunlar yani neden(ler) deneysel araştırmada mukayse düzeyleri olarak tanımlanır. Bu mukayese düzeyleri seçilen örnekleme uygulandığında alınan yanıtlar sonuçtur. Bu sonuç araştırmanın bağımlı değişkenidir.

Başlıca üç çeşit deneysel mukayese vardır:

1. Bir grubun uygulama öncesi ile sonrası performansları,
2. Uygulama gören bir grubun performansı ile uygulama görmeyen grubun performansı,
3. Değişik düzeylerde uygulama gören iki veya daha fazla grubun performansları.

Araştırma deseni veya deney tasarımı denilen iş en kısa ifadeyle bir mukayesedir. Bu seçilen modele göre bazen ön test son test karşılaştırması bazen iki grubun son testlerinin karşılaştırması vb. olabilir.