Eğitim Tarihi Araştırmaları bir taraftan tarih araştırmalarına benzemekle beraber diğer yandan eğitim araştırmalarına benzer. Ancak gerçekte eğitim tarihi araştırmaları hem yöntem hemde araştırma soruları yönünden her iki disiplindende farklı olarak kendi başına ayrı bir disiplindir ve bir çok yönden yabancı bir alandır.

Eğitim tarihçileri çalışmalarının sonuçlarını her zaman güncel eğitim araştırmaları bünyesine bağlamaya çalışırlar. Araştırma alanları her zaman eğitimin içerisindedir ve tarihsel araştırmalara göre günümüzle daha fazla ilişkilidir ve bulgularını günümüzle bütünleştirmeye çalışır. Birçok eğitim tarihçisi ilgili okul reformu tarihi incelenmeden okul reform girişimlerinin etkili olamayacağını savunur. Tarihten gerekli dersleri almadan yenilikler yapamayacağımızı söylerler.

Sonuç olarak toplanan tüm veriler gerçek dahi olsa yazılabilecek tarih bir tane değildir. Tarih aslında ulaşılabilen kaynaklardan toplanan verilerle geçmişin yorumlanmasıdır. Bu yorumu yapan kişide tarihçidir. Aslında tarihçiler yazmadığı sürece ortada bir tarih yoktur ve tarih olarak bildiğimiz şey geçmişteki olayların bize yorumlanma biçimidir(De Marrais, 2004 pp 33).

Araştırma sahası seçilir:

Araştırmacının amacı sahada dönen herşeyi incelemek değil, sadece özel bazı konu, sorun yada noktalara odaklanmaktır. Araştırma sınırları çalışmadan önce belirlenmelidir. Sınırlar koymanın bir yolu araştırma problemleri* kullanmaktır. Bu sorular çalışma boyunca amacımıza odaklanmamızı sağlayacaktır. Yin (1994) özel durum çalışmasına başlamadan önce "özel durum" un tanımlanması** gerektiğini söyler. Bu özel durum bir birey, grup, okul, bir program, bir programın içeriği, bir program hakkındaki kararlar, bir programın uygulanma süreci veya kurumsal değişim olabilir. "Özel Durum" tanımlandıktan sonra yapılması gereken iş "Analiz edilecek birim" i belirlemektir. "Analiz Edilecek Birim", özel durum çalışmasındaki veri kaynağımızdır. Sınırlama sürecinde karar verilmesi gereken bir diğer konuda çalışma süresi***dir. Özel durum çalışmaları genelde yıllarca gözlenebilecek dinamik konuları ele alır. Bu yüzden çalışmanın başında çalışma amacına uygun bir zaman sınırı konmalıdır.

Araştırma Problemleri:

Çalışmanın başında tanımlanan özel durum çalışması, araştırma problemleri ve çalışma süresi çalışma boyunca katı bir şekilde korunmalıdır. Çalışma esnasında ortaya çıkan başka çekici konular, sorunlar veya temalar yüzünden hedeften sapmamak için sürekli asıl tanım, problem ve süreye yeniden odaklanmak gerekecektir. Stake (1995) özel durum çalışmasının en büyük tehlikesinin bu tür cazibelere yenilmek olduğunu söylemiştir.

Araştırmacı yukarıda belirtilen üç noktada (araştırma problemleri, tanımı ve çalışma süresi) katı ve odaklı olmakla birlikte bu sınırlar içerisinde ortaya çıkabilecek yeni, sıradışı ve özgün gelişmelerede olabildiğince açık ve esnek olmalıdır. Bu dengeyi araştırma problemleri sağlar. Araştırma problemleriyse ancak bolca okuma ile oluşturulabilir. Yin (1994) yeni yetme araştırmacıların literatürü yanıtlar için, deneyimli araştırmacıların ise daha keskin ve belirgin sorular için taradığını ifade etmiştir.

Çoğu özel durum çalışması arkaplan araştırmasıyla şekillenen en genel problem ve bu probleme odaklı 15-20 soruluk bir alt problemler listesiyle başlar. Bu sorular zamanla daraltılarak 3-4 soruya indirilmelidir. Özel durum çalışması evrimsel bir süreç olduğu için bazı yeni alt problemler benimsenip eski bazı alt problemler değiştirilebilir. Ancak temel araştırma probleminin odağından sapmamak gerekir. Araştırma yürütülürken başlangıçta planlanmayan bir şey ortaya çıkacak olursa araştırmacının hedeften sapmadan bu yeni durumlara uyum sağlaması gerekir. Bu dinamik yaklaşımla çalışmanın odağı korunurken araştırma problemlerinin uyarlanmasıda mümkün olur (Patton ve Westby, 1992).

Özel Durum Araştırması ile bir grup insan, konu, sorun veya programın yakından incelemesi yapılabilir. Bu araştırmalar öğrenci deneyimleri, bir okul reformunun etkileri yada bir eğitim programının niteliklerini araştırabilir. Ancak seçilen konu içerik ve karakter bakımından özgün olmalıdır(Marrais, Lapan, 2004). Özel durum çalışmaları çok karmaşık bazı durumlarda karar verme mekanizmalarına bilgi vermek veya sebep-sonuç ilişkilerini açıklamak için kullanılabilir(Yin,1994).

Özel Durum Çalışması x Etnografi
Etnografiyle karşılaştırıldığında özel durum çalışmasının daha kısa bir zaman diliminde (birkaç haftadan 1 yıla kadar), daha odaklı sorulara derinlemesine yanıtlar ve yorumlar aradığı görülür.
Etnografi çalışmaları ise çok daha uzun sürelerde çok daha geniş sorular sorar, uygulama ve inançları gözlemleyip inceleyerek, kültürel yorumlar yapar.

Özel Durum Çalışması x Biyografi-Tarihsel Çalışma
Biyografi veya Tarihsel Çalışmalardan farklı olarak özel durum araştırmaları güncel durumları anlamaya ve aydınlatmaya çalışır.

Özel Durum Çalışması x Deneysel Çalışma
Özel durum çalışmaları deneysel çalışmaların aksine genelleme amacıyla değil, her özel durumun kendisine has bağlamında özgün olduğunu göstermek amacıyla yürütülür. Bu çalışmalarda özel bir durumdaki yeni ve sıradışı etkileşimler, olaylar, yaklaşımlar, inançlar, yorumlar, bilgiler, açıklamalar ve neden-sonuç ilişkileri ortaya çıkartmaya çalışılır.

Özel Durum Çalışması x Değerlendirme Çalışması
Özel durum çalışmaları genel olarak araştırmadan çıkartılacak sonuç, yargı ve değerleri okuyucuya bırakır. Değerlendirme çalışmaları ise araştırmanın sonucuda bir yargı, eleştiri ve değer biçme yapar. Değerlendirme çalışmaları genelde birden fazla araştırmacı tarafından yürütülür ve uzmanlık gerektirebilir.