ETİK BİR ARAŞTIRMACI OLMA

Biz araştırmacılar projelerimizi bitirmek için başkalarının yardımına şiddetle ihtiyaç duyarız. Eğer o insanların değerli vakitlerini bize ayırmalarını istiyorsak bunun karşılığında onlara bir şey sunmamız gerekmez mi? Bu yüzden karşılık olarak katılımcılara, onlardan topladığımız bilgilere ve başka araştırmacılar ve kaynaklara en azından bir dürüstlük ve saygı borcumuz vardır. İşte buna araştırma etiği denir.

Katılımcılara Saygı Gösterme

İnsanların hayatlarına girerek verdiğiniz rahatsızlığı minimum seviyeye indirin.

Araştırmanız ile insanlarda asılsız beklentiler ve yersiz endişelere neden olmamaya çalışın.

Sürpriz ve rahatsız edici durumlara hazırlıklı olun.

Anonimlik ve gizliliğe azami ölçüde dikkat edin. Bilgileri üçüncü şahıslara aktarmayın.

Hassas ve yasalarla ilişkili konularda gizli bilgileri kanun mercilerine aktarmak zorunda kalabileceğinizi katılımcılara bildirin.

Gizli ve Aşikar Araştırmalar

Gizli Araştırma

Eskiden gizli araştırmalar bazı durumlar için tek çıkar yol olarak savunulurdu. Örneğin suç örgütleri ve çetelere ilişkin bir araştırma gizlice yürütülürdü. Ancak bu yöntem hem araştırmacı hem katılımcılar açısından güvenlik yönünden, yasallık açısından ve etik bakımından önemli sorunları beraberinde getirmektedir.

Açıktan Araştırma

Bir takım olaylar ve işlerin araştırılması bu yöntemle belki mümkün olmayacaktır. Ancak güvenlik, yasallık ve etik açısından en doğru araştırma yolu budur. Araştırmanızın amacı ve kimliğimiz açık olmalıdır. İnsanlar isteyerek ve bilerek araştırmaya katılmalıdırlar.

ETİK KURALLARI

İnsanları sizin kim olduğunuzu ve ne yaptığınızı bildikten ve bilerek ve isteyerek araştırmaya katıldıktan sonra onlara etik kurallarını anlatan bir kılavuz verilmelidir. Bunun tam olarak yeri ise mülakat, tartışma grubu veya anketin öncesidir.

Etik Kılavuzu onlara topladığınız bilgiler ile ne yapacağınızı anlatacak ve hem onlara hem de sağladıkları bilgilere saygı ve gizlilik ile yaklaşacağınız konusunda bilgilendirecektir.

Etik Kılavuzu şu konulara değinir:

Anonimlik: Katılımcılara sağladıkları bilgilerin izlenerek onlara geri dönülemeyeceğini ve bu bilgiler ise sorumlu tutulmayacaklarını göstermelisiniz. Bunu nasıl yapacağınızı açıkça anlatmalısınız(örn. İsimlerin silinmesi veya değiştirilmesi gibi). Ayrıca tutamayacağınız sözleri vermemelisiniz.

Gizlilik: Toplanan bilgilerin kesinlikle üçüncü şahıslara ulaştırılmayacağı konusunda garanti vermelisiniz. Bilgileri kötü amaçlı kişilerin eline geçmeden nasıl sınıglandıracağınızı ve saklayacağınızı düşünün. Tutamayacağınız sözler vermemeye dikkat edin.

Yorum yapma hakkı: Bazı araştırmacılar katılımcıların sonuçlardan memnun olmadığı takdirde sağladıkları bilgilerde değişiklik yapma veya tamamen sildirmek hakkının saklı olduğunu düşünür. Bir diğer grupta veriler bir defa toplandı mı bunlar üzerinde tasarruf hakkının tamamen araştırmacıda olduğunu savunur. Her iki durumda da duruşunun konusunda katılımcılar bilgilendirilmelidir.

Final rapor: Katılımcılardan istekli olanların final rapordan edinmeleri sağlanabilir. Eğer rapor çok uzun ise bir özeti gönderilebilir.

Bilgi Koruma: 1998 yılında çıkarılan ve 1 Mart 2000 de uygulamaya konulan Bilgi Koruma Yasasına göre toplanan bilgileri yasal ve doğru bir şekilde ele almak gerekmektedir. Ayrıca kişisel bilgiler gereğinden fazla saklanmamalıdır. Bilgi Koruma Yasasının bu ve benzeri kısıtlamalarına uyulacağı ayrıntılı olarak belgelendirilmelidir.

Bilgi koruma yasasına aşağıdaki adresten ulaşılabilir:

www.legislation.hmso.gov.uk

Bazı araştırmalar ayrıntılı bir etik kılavuz isterken bazıları kısa bir özet olarak sunulabilir. Yine İngiliz Sosyoloji Birliği tarafından sağlanan şu etik bilgileri kontrol edebilirsiniz:

www.britsoc.org.uk

ARAŞTIRMA RAPORUNUN HAZIRLANMASI

Araştırma sonuçlarınızın raporunu sunmak için başlıca üç seçeneğiniz vardır:

1)Yazılı Raporlar, 2)Bir Dergide Yayınlamak ve 3)Sözlü Sunumlar

Dinleyicileri ve Değerlendirme Komitesini Dikkate Alın

• Ne tür bir stil istiyorlar?
• Karmaşık istatistikleri anlıyorlar mı yoksa sonuçları basit mi tutmalı?
• Atıf tomarlarını okuyacak zamanları var mı yoksa sadece sonuçlar ve önerilerle mi ilgileniyorlar?
• Metodolojinizi kabul ediyorlar mı?
• Metodolojinizi desteklemeniz ve kabul ettirmeniz gerekiyor mu?
• Karmaşık terminoloji kullanmanız gerekiyor mu yoksa dilinizi olabildiğince basit mi tutmalısınız?

YAZILI RAPORLAR

Tamamlamak zorunda olduğunuz yüksek lisans ya da doktora tezi için üniversitenizin belirlediği kuralları önceden öğrenmek zorundasınız çünkü bu sizin araştırma raporunuz, veri analiziniz, veri toplama metodlarınız, metodolojiniz hatta araştırma konusu seçiminizi etkileyecektir.

Format

Başlık Sayfası

Bu sayfa raporunuzun başlığı, araştırmacıların isimleri ve çalışma tarihini içerir. Rapor bir tez ya da ödevse bu sayfaya raporun amacını da eklemek gerekir. Rapor özel bir kuruluş tarafından destekleniyorsa bununla ilgili ayrıntılar da bu sayfaya konulabilir.

İçindekiler Sayfası

Bu sayfada raporun içeriği başlıklar ve alt başlıklar şeklinde sayfa sayıları ile birlikte sıralanabilir.

Gösterim Listesi

Bu sayfa araştırma raporunda kullanılan çeşitli gösterimler, tablolar ve şemaları sayfa sayıları ile birlikte gösterir.

Teşekkürler

Bazı araştırmacılar bu sayfa ile yardımcıları, ortakları, danışmanları veya çalışmaya destek olan kurumlara teşekkür etmek isterler.

Özet

Bu sayfa araştırmanın altyapısı, amacı, metodolojisi, metodları, veri analiz yöntemleri, bulguları ve sonuçlarının bir özetidir.

Giriş

Bu bölümde araştırma varolan literatüre ve araştırmacının arkaplanına oturtulur. Ayrıca araştırmanın mantığı ve yapısı açıklanır.

Arkaplan

Literatürden edinilen veya kişisel gözlemlere dayanan tüm arkaplan araştırmalar bu bölümde aktarılır. Bilgi hırsızlığı ile suçlanmamak için önceden tüm alıntılar düzenli kayıt altına alınmalı ve kurumun istediği format önceden öğrenilip bu formata göre atıflar yapılmalıdır.

Metodoloji ve Metodlar

Araştırmanızda kullandığınız metodoloji ve metodları gerekli tüm epistomolojik ve ontolojik dayanakları ile birlikte sunacağınız bölümdür.

Bulgular / Analiz

Bu bölümde analiz sonuçları ve bulgular duyurulur. Seçtiğiniz araştırma metodolojisi ve metodları nicel ise bu bölüm tablolar, grafikler veya gösterimler içerebilir. Eğer nitel bir yaklaşım seçmişseniz o zaman bu bölüm uzun alıntılar içeren bir nesir görüntüsünde olacaktır.

Sonuç

Bu bölümde bulgularınızı bir araya getirip literatür ile ilişkilendirerek çıkarımlar yapacağınız bölümdür.

Öneriler

Bazı akademik raporlarda bu bölüme gerek olmayabilir. Burada araştırmanızın sonucunda geliştirdiğiniz bazı önerileri anlatabilirsiniz. Bu bölümde yardım kurumlarına sunulan raporlarda çok önemlidir ve en başta yer alabilir.

Yeni Araştırma Önerileri

Bu bölüm hem akademik raporlarda hem de iş-ilişkili bildirilerde önemlidir. Bu bölümde çalışmanın nasıl sürdürülebileceği anlatılır. Bu bölüm büyük resimi görebildiğiniz anlamına gelir ve sizin adınıza yararlı bir iştir.

Referanslar

Projenizin gereklerine göre referans formatını öğrenmeniz gerekmektedir. Bu genel olarak hem rapor içinde hem de rapor sonunda ayrı bir bölüm olarak yer alır. En çok kullanılan referans sistemi Harvard referans sistemidir.

Bibliyografi

Daha büyük raporlarda referanslara ek olarak bibliyografi bölümüne yer vermeniz gerekir. Bu bölümde araştırmanızla ilgili okuduğunuz ancak doğrudan atıfta bulunmadığınız kaynaklar sıralanır.

Ekler

Kullandığınız anketler, mülakat yada tartışma formları, mülakat planları yada etik kılavuzu ek olarak araştırmanın arkasından ek olarak sunulur. Bu ekler üniversitelerin veya dergilerin koyduğu kelime sayısı sınırına girmediği için bilgi sunmak için iyi bir yerdir. Ancak kendinize şu soruyu sormanız gerekir: “Değerlendirmeciler bu ek ile çalışma hakkında biraz daha derin bilgi sahibi olacaklar mı?” Eğer cevabınız hayır ise bu ekten vazgeçin. Gereksiz ekler ile muhataplarınız olan o eski kurtları etkileyemezsiniz.

DERGİLER İÇİN MAKALE YAZMAK

Daha geniş bir okuyucu kitlesine ulaşmak için şüphesiz seçiminiz dergilerde makale yazmak olacaktır. Burada önemli olan yayın yapmak istediğiniz derginin istediği formatı iyice anlamaktır. Bu amaçla ilgili dergiyle temas kurun. Alabildiğiniz kadar çok bilgi alın. O dergide önceden yayınlanmış dolayısıyla onaylanmış makaleleri inceleyin.

Etrafınızdaki meslektaşlarınız, danışmanlarınız ve patronlarınızdan yardım alın.

SÖZLÜ SUNUMLAR

Araştırma bulgularınızı duyurmak için bir başka vasıtanız da sözlü sunumlardır. Bu bir seminer veya konferans bildirisi olabilir.

Kayda değer bir sözlü sunum için aşağıdaki uyarıları dikkate almak gerekir:

Yapılması Gerekenler

• Salona erken gidip mekanın hazır olup olmadığını kontrol etmek.
• Tüm gereçlerin hazır olup olmadığını kontrol etmek.
• Derin nefes alarak rahatlamaya çalışmak.
• İlk sunumunuzda insanların size yardımcı olacaklarını düşünün.
• Hatırlamanıza yardımcı elemanlar kullanın.
• Dinleyicilere ne zaman soru sorulmak istediğinizi açıklıkla belirtin. Konuşmanız bitinceye kadar bölünmek istemiyorsanız bunu önceden söylemeniz gerekir.
• Konuşurken dinleyiciler ile göz teması kurun.
• Çekici ve okunaklı görsel medya kullanın.
• İşitsel medyadan yararlanın ve beden dilinizi iyi kullanın.
• İnsanların yanlarında götürebilecekleri kılavuzlar dağıtabilirsiniz.
• Sunum sonrası insanların görüşlerini alın.

Yapılmaması Gerekenler

• Salona geç gitmek ve bir şeylerin eksik olduğunu görmek.
• Gergin görünmekten korkmak.
• Herkesin ilk sunumlarında heyecanlı olduğunu bilmemek.
• Direk kağıttan okuma yapmak.
• Eğer önceden konuşmanızın bölünmesini istemediğinizi belirtmemişseniz sorulara tepki göstermek.
• Kafayı kaldırmadan notlarla uğraşmak.
• Kalitesiz görsel medya kullanmak.
• Monoton bir sesle konuşmak ve beden dilini kötü kullanmak.
• Dinleyicilerin evlerine hiç bir şey kaydetmeden veya kılavuz almadan gitmesine izin vermek.

Veri Analizi

Verilerinizi analiz etmek için kullanacağınız yöntem araştırmanızın nitel yada nicel olmasına göre değişecektir. Araştırma yaklaşımınızı kişisel ve metodolojik tercihleriniz ve eğitim geçmişiniz belirler. Araştırma Yöntemleri dersini veren kişinin tercihlerinin bile veri analiz teknikleriniz üzerinde etkisi olacaktır.

Hangi Tekniğin Kullanılacağına Karar Verme

Nicel (Quantitative) veri analizi objektif bir metodolojinin ve objektif veri toplama metodlarının bir uzantısıdır. Ölçümlerin kararlı ve tutarlı olması hedeflenir. Araştırmacı ve Katılımcılardan kaynaklanan kısıtlar, hatalar ve önyargılar azaltılmaya çalışılır. Bu yüzden "geçerlilik” ve “güvenilirlik” değerlendirmeleri önem kazanır.

Nitel (Qualitative) veri analizi sübjektive metodoloji ve veri toplama metodları kullanılan çalışmalarda uygulanır. Katılımcılardan gelen veriler ve araştırmacıların nokta i nazarlarındaki öznellikler ve yanlılıklar belirtilir. Farklı katılımcılar ve araştırmacılar ile farklı sonuçlara ulaşılabileceği belirtilir. Ancak bu önemli değildir. Çünkü nitel araştırmalarda genellemeye gitme kaygısı yoktur.

Veri Analizi

Nicel veri analizi veri toplama sürecinin sonuna bırakılabilir. Büyük çalışmalarda veri analizi için SPSS gibi paket programların kullanılması çok etkin olacaktır. Bu programları öğrenmek ve verileri programa girmek için harcayacağınız zamanı analiz etme, raporları ve sonuç grafikleri çıkartma gibi işlerde kazanacağınız zaman ile fazlasıyla çıkaracaksınız.

Nitel veri analizi veri toplama esnasında progresif olarak sürekli iyileşirme ve revize etme ile gerçekleştirilir.

Nitel Veri Analizi

Her mülakat veya tartışma grubu oturumundan sonra bir özet formu kullanın. Bu formlarda olaylar, yerler, katılımcılar, süre, içerik ve önemli ayrıntılar hakkında önemli bilgileri kaydedin. Formu oturumlardan sonra en kısa sürede doldurarak transkriptlerinize ekleyin. Bu formlar katılımcıları hatırlamakta ve veri analizinde çok yardımcı olur.

Mülakat Özet Formu

Katılımcı:

Mülakat Tarihi:

Mülakat Zamanı:

Yer:

Mülakat süresi:

SORULAR:

Mülakat nerede yapıldı? Yer seçimi uygun muydu? İleride nelerin değiştirilmesi gerekir?

İletişim kurmak zor oldu mu? İletişimi geliştirmek için ileride neler yapılabilir?

Mülakat planı iyi işledi mi? Değiştirilmesi yada geliştirilmesi gerekir mi?

Mülakatta ortaya çıkan genel tablo neydi? Bir daha ki mülakata katılması gereken yeni konular ortaya atıldı mı?

Katılımcı yeniden görüşülmeye istekli mi? Sonuçların kendisine bildirilmesi için söz verildi mi?

Tartışma Grubu Özet Formu

Tarih:

Zaman:

Yer:

Süre:

Grup:

Tartışma oturumu nerede yapıldı? Mekan uygun muydu? Gelecekte değiştirilmesi gereken şeyler var mı? Kaç kişi katıldı ve kimlerdi? Grup uyumu nasıldı? Bir sonraki grup oturumu için alınan kararlar?

Tartışma planı iyi işledi mi? Değiştirilmesi ya da geliştirilmesi gerekir mi?

Tartışma grubunda ortaya çıkan ana temalar nelerdi? Gelecek tartışma grubunda eklenmesi gereken noktalar var mıdır?

Herhangi bir katılımcı ile tekrar görüşme kararı alındı mı? Herhangi bir katılımcıya daha sonra tartışma sonuçlarını gönderme sözü verildimi?

Çok değişik türde veri analiz yöntemlerinden hangisini kullanacağınızı araştırma konunuz, kişisel tercihleriniz, zamanınız, bütçe ve mevcut gereçleriniz belirler.

Nitel veri analizi çok kişisel bir süreçtir ve belirli prosedürler ve katı kurallar ile çerçeve içerisine almak çok zordur. Bu yüzden en iyi somut örnekler ile açıklanabilir.

Örnekler için bkz. Practical Research Methods, Dr Catherine DAWSON, sayfa 116-124

Nitel veri analizini bir çerçeve içerisine alamasak bile toplanan verilerin kolayca analiz edilebilir bir formata sokulmasına çalışabiliriz. Bu bir transkript şeklinde olabileceği gibi, açık uçlu bir anketten alınan bir dizi not, alan notları yada günlük notları şeklinde olabilir. Nitel veri analizi bir tarafından verilerin tamamen nicel yaklaşımla değerlendirilerek kodlandığı ve ölçüldüğü bir uçtan, tamamen öznel yoruma dayalı bir uca kadar bir kontinyumda(sürem) yer alır.

NİTEL VERİ ANALİZ KONTİNYUMU

AŞIRI NİTEL :örn. Tema Analizi veya Karşılaştırmalı Analiz

Veriler toplanırken yürütülür, yoruma dayalı ve sezgiseldir.

ORTA örn. Söylev veya Konuşma Analizi

NİCEL BENZERİ : örn. İçerik Analizi

Veri toplandıktan sonra yapılabilir, Kodlama ve Saymaya dayanır, mekaniktir

Tema Analizi

Verilerin temalara ayrılmasıdır ya da temalara göre analiz edilmesidir. Başlangıç hipotezleri yoktur temalar verilerden ortaya çıkar. Veri toplama ve analiz birlikte yürütülür. Ortaya çıkan temaları aydınlatmak için arkaplan okuması yapılabilir.

Karşılaştırmalı Analiz

Farklı katılımcılardan alınan veriler karşılaştırılır. Bu süreç doyum noktasına ulaşıncaya kadar sürdürülür. Tema Analizi ile birlikte aynı projede kullanılabilir.

Söylem yada Konuşma Analizi

Nitel araştırma kontinyum’unun ortasına düşer. Konuşma paternlerini inceler. Yani katılımcıların belirli bir konuya ilişkin nasıl konuştuklarını, hangi metaforları kullandıklarını, nasıl sıra aldıklarını vb davranışları çözümlemeye çalışır. Bu yöntemin savunucusu olan analistler konuşmayı bir zihnin belirli bir durumunun ifadesi olarak değil bir performans yada aksiyon olarak görürler. Bu analiz ağırlıklı olarak muhakemeye ve sezgiye dayalı olmakla birlikte söz alma sayısı konuşma oranı gibi niceliklerin sayımını da ölçebilir.

İçerik Analizi

Nitel analiz kontinyumunda nicel uçta bulunan bu yöntemde toplanan veriler mekanik yollarla çözümlenmeye çalışılır. Analiz süreci veri toplama işleminin sonuna bırakılabilir. Bu yöntemin en yaygın türü içeriğin kodlanması ile yapılır. Araştırmacının elinde veri toplamadan önce bir ön kategori listesi olabileceği gibi veri toplama esnasında ortaya çıkan kategorilerde kullanılabilir. Bu iki tutumdan ikisi birlikte de kullanılabilir. Bu tür analiz büyük nicel anketlerin sonuna eklenen açık uçlu sorular için de kullanılarak yanıtlar nicel kodlara dönüştürülebilir.

VERİLERİN İŞLENMESİ

• Verileri elde eder etmez o veriler hakkında düşünmeye başlanmalıdır.
• Tüm verilerin özellikle de şüpheli kaynaklardan gelen verilerin güvenilirliğini yargılayın.
• Araştırma ilerledikçe eldeki verileri yorumlamaya başlayarak ne olup bittiğini anlamaya çalışın.
• Son olarakta verileri paket programlarla mekanik olarak analiz edin. Paket programlar verilerle direk temasını azaltıyor gibi görünsede bu yazılımlar belirli deyimler veya sözcüklerin kullanım sıklığını hesaplayabilir, bunları belirli şekillerde sıralayabilir. Bazı yazılımlar metinleri tamamlamaya bazıları metinleri analiz etmeye ve bir kısmıda teori geliştirmeye yarar. Bir bilgisayar bu mekanik ve zahmetli işleri üstlenebilir ancak nitel verileri düşünmek, yargılamak ve yorumlamak araştırmacının görevidir.

NİTEL VERİ ANALİZİ İÇİN YAZILIM KULLANMANIN ARTILARI VE EKSİLERİ

Avantajları

• Çok zaman alıcı ve monoton işler olan kopyalama, yapıştırma, alan notlarının derlenmesi ve mülakat transkriptlerinin incelemesi işlerini hızlandırır ve kolaylaştırır.
• Zaman sınırlarına uymayı kolaylaştırır.
• Çoklu kodları ve çakışan kodları incelemekte elle yapıma karşı büyük kolaylık ve netlik sağlar.
• Aynı anda birden fazla arama yapmaya olanak sağlar.
• Gelişmiş arama ile karmaşık ve kombine kodların bulunmasına olanak sağlar.
• Araştırmacı tarafından önceden belirlenen ve analiz esnasında gözden kaçabilen kategorilerin bulunmasına yardım eder.
• Araştırmacının “analiz engelini” aşmasına yardım eder.

Dezavantajları

• Tartışma gruplarındaki tema akışını bilgisayar yakalayamaz.
• Bilgisayarlar metinlerin anlamını çözemez.
• Yazılımlar araştırmacının entellektüel süreçlerini destekleyebilir ancak o süreçlerin yerine geçemezler.
• Katılımcılar mülakat esnasında fikirlerini değiştirip çelişki yaşayabilirler. Bilgisayarlar bunu belirleyemez.
• Yazılımlar araştırmacının bütçe sınırlarının üstünde olabilir.
• Kullanıcı hataları tespit edilmesi zor yanlış sonuçlara götürebilir.
• Bilgisayarların kullanılması ile araştırmadaki mekanik yönler gereğinden fazla vurgulanabilir.

NİCEL VERİ ANALİZİ

Eğer nicel bir araştırma yaparak nicel yöntemlerle veri topluyorsanız sonuçlarıda nicel veri analizi ile inceleyeceksiniz demektir. Bu durumda yapaacağınız en iyi şey en yaygın ve kullanıcı dostu bir program olan SPSS’in son sürümünü elde etmek ve en kısa zamanda kullanmayı öğrenmek olacaktır. Bu program verilerin girilmesi sırasında her ne kadar zaman kaybettiriyor gibi görünse bile verilerin işlenmesi ve sonuçların raporlanması aşamasında size ultra zaman kazandıracaktır.

İSTATİSTİKSEL TEKNİKLER

Eğer veri analiz yazılımları temin edemiyorsanız temel istatistiksel teknikleri öğrenmeniz ve uygulamanız gerekecektir. En temel istatistiksel yöntem frekans sayımı ve tek değişkenli analizdir. Diğer tüm istatistiksel teknikler buradan gelişmiştir denilebilir.

İLİŞKİ KURMA

Bir araştırmanın sonuçlanması basitçe istatistiksel bulguları duyurmaktan fazlasını gerektirir. İki değişken arasında bivariate veya çok değişken arasında multivariate ilişkiler bulmanız ve göstermeniz gerekir. Örneğin şiddet filmleri izleme ve saldırgan davranışlar arasında ilişki kurmak gibi yada 40 – 50 yaş arasındaki, profesyonel mesleklere sahip kadınların daha genç ve profesyonel mesleklerde olmayan kadınlara göre daha fazla psikoterapi almaları gibi.

VERİLERİN ÖLÇÜMÜ

Frekans ölçümlerinden başka verilerin nasıl ölçüldüğünü anlamak gerekir. Bu ölçümler için kullanılan bazı ölçekler vardır

Nominal Ölçekler

Katılımcı soruları yalnızca bir şekilde cevaplar. Kategoriler örneklem içerisindeki herkesi kapsamalı ve hiç bir katılımcı birden fazla kategoriye düşmemeli ve her kategori aynı ağırlıkta olmalıdır. Örnekler: 1. Medeni durum, 2.Cinsiyet

Ordinal(Sıralı) Ölçekler

Soruların cevapları bir kontinyum üzerinde skala oluştururlar. Cevapların bazıları bazılarından daha değerli veya iyi olarak algılanabilir. Bu tarz skalada kategoriler arasındaki ayrımları ölçmek mümkün olmayabilir. Örnek: 1. Mesleki durumunuz? – CEVAPLAR: a) Profesyonel ...... e) Niteliksiz eleman. 2. Öğrenim durumunuz? – CEVAPLAR: a) İlköğretim... e)Lisans f) Yüksek lisans veya doktora.

Interval(Aralıklı) Ölçekler

Soruların cevapları kesin olarak tanımlanmış aralıklar şeklinde sayılardan oluşuyorsa bu bir aralık ölçeği meydana getirir. Örnekler: 1. Yaş, 2.Çocuk Sayısı, 3.Aylık Net Gelir

Mean, Mode, Median

Mean:Aritmetik Ortalama

Mode:En sık görülen değer

Median: Aralığın tam tam ortasındaki değer

Matematikte mean value(aritmetik ortalama) çok sık kullanılmakla birlikte;

Nominal Skalalarda : mode

Ordinal Skalalarda : median ve

Interval Skalalarda : mean ve median kullanılır.

Katılımcı Gözlem: Daha çok "Nasıl?" lar ile ilgilenen katılımcı gözlem bu kitapta bir metod olarak ele alınacaktır. Ancak antropoloji ve sosyoloji içerisinde belirli bir tarihsel ve sosyal ortamda şekillenen ve etik yönleri tartışılan katılımcı gözleme bazı kaynaklarda bir metodoloji olarak rastlamak ta mümkündür.

Katılımcı gözlem araştırmacının olağan toplum ya da bağlamından farklı herhangi bir topluluk, kültür ya da bağlamda yürütülebilir. Bu bir Afrika kabilesi, bir hastane, bir fabrika ya da okul olabilir. Araştırmacı ilgili topluluğa katılır. Bu eylem kasıtlı ve bilgi almak amaçlıdır.
Katılımcı topluluk içerisinde yaşarken bir yandan 24 s sürekli gözlemcilik yapmaktadır. Pratikte çoğu araştırmacı bu işi katılımcılıktan çok gözlemci olarak yürüttüklerini söylerler.

ERİŞİM

1. En önce erişim sağlanıp sağlanamayacağı düşünülmelidir

2. İşe topluluktan bir üye ile samimi olup onun sayesinde içeriye girmek ile başlanabilir. Bu kişinin güvenini kazanmak çok önemlidir.

3. Eğer bu mümkün olmazsa topluluğun liderleri ve yetkililerine başvurulabilir

4. Bırakacağınız ilk izlenimler önemli olduğu için giyiminizin uygun olmasına özen gösterin

5. Özellikle katılımın ilk dönemlerinde şüphe ve merakları gidermeye çalışın

ETİK

1. Katılımcı gözleminin doğası gereki etik konular çok önemlidir. Etik meselelerini çok iyi anlamak ve dikkate almak gerekir.

KİŞİSEL MESELELER

1. Reddedilme olasılığına hazır mısınız?

2. Aylarca kendiniz hakkında konuşmadan başkalarını incelemeye hazır mısınız? (Bazı araştırmacılar bu sorunu araştırma topluluğu dışında kişiler ile düzenli iletişim kurarak aşmaktadırlar.)

3. Uzun bir dönem boyunca tarafsızlığınızı koruyup düşüncelerinizi kendinize saklayabilecek misiniz?

4. Duygusal sürprizlere hazır mısınız?

5. Hoşlanmadığınız durumlara katlanabilir misiniz?

6. İşler kötü giderse bir günah keçisi olmayı kabullenebilir misiniz?

7. Suçlu duruma düşebileceğinizi ya da sorumluluk üstlenmeniz gerebileceğini düşünüyor musunuz?

8. Rol yapabilirmisiniz?

9. Önyargılarınızı bir kenara koyabilir misiniz?

VERİ TOPLAMA ve ANALİZİ

1. Bir bilginin önemli veya önemsiz olduğu çoğu zaman veri analizi esnasında anlaşılır. Bu aşamaya kadar gerçek değerini bilmediğimiz verileri toplarız.

2. Bazen sorular sorarak bazen de sorular sorularak, bazen not alarak bazende sadece dinleyerek ve görerek veriler toplarız.

ALAN NOTLARI

1. Katılımcı Gözlemde temel veri kaydetme aracı alan notlarıdır.

2. Bu notlar olaylar, tarihler, yerler ve kişiler hakkında önemli ayrıntıları içermelidir.

3. Kullandığınız metodoloji, metodlar, veri analiz yöntemleriniz, örnekleme tekniğiniz vs bilgilerde alan notlarının içerisinde yer alır.

4. Bu notlar zamanla hipotezler ve olayların açıklamasına dönüşebilir.

5. Zamanla bu notlar sınıflandırılır ve kodlanır.

6. Kendinize ait özel bir not alma stili geliştirebilirsiniz.

7. Notlar günlük tutma şeklinde alınabilir.

8. Tüm veri toplama belgelerini (resimler, konuşmalar, kayıt ortamları vs) saklamanız gerekir.

9. Herşey sistematik olarak saklanmalıdır. Bu yüzden organizasyon becerilerinizi geliştirmek sizler için yararlı olacaktır.

10. Geliştirdiğiniz hipotezleri alan içerisindeki bilgi kaynaklarına doğrulatmaya çalışabilirsiniz.

ALANDAN AYRILMAK

1. Alan araştırmasını bitirip çalışma raporunu hazırlayacağınız zamanı iyi bilin.

2. Alandan sevimli bir şekilde ayrılmaya özen gösterin.

3. Çalışma sonrası alandaki kontaklarınız ile görüşmeye devam eden ve istekli olanlara haklarında yazılanları gönderin.

4. Bu insanlar sürekli girdi sağlayabilirler.

5. Aynı alana bir süre sonra geri dönüp takip çalışması ya da geciktirilmiş test uygulayabilirsiniz.

6. Alandaki kişilere herhangi bir şekilde zarar verecek işlerden sakının.

Anket Türleri

Sorularına göre:

1. Açık Uçlu

2. Kapalı Uçlu

3. Karışık

Yapılışına göre:

1. Araştırmacı denetiminde

2. Kendi başına

Anket türünün seçimi aşamasında anket verilerinin nerede ve nasıl kullanılacağını düşünmek gerekir. Bu bilgiler anket türü seçimimizi yönlendirecektir. Her türün güçlü ve zayıf yönleri vardır.
Araştırmacı Denetiminde Yapılan Anket

1. Yönetimi zordur.

2. Maliyeti yüksektir

3. Zaman gereksinimi fazladır

4. Güvenilirliği daha yüksektir.

Kendi Başına Doldurulan Anket

1. Yönetimi kolaydır.

2. Maliyeti daha düşüktür

3. Daha az zaman gerektirir

4. Güvenilirliği daha düşüktür

Açık Uçlu Anket

• Daha yavaş yönetilir
• Yanıtların kaydedilmesi daha zordur
• Kodlanması çok daha zordur
• Bazı sorular cevapsız kalabilir(örn. katılımcılar uzun uzun bir cevap yazmaktan üşenebilir)
• Yeni konuların ortaya atılmasına uygundur
• Katılımcılar kendilerini daha rahat hissederler
• Analizi çok daha zordur
• Kapalı uçlu bir anketten önce anket sorularını belirlemek üzere yapılabilir

Kapalı Uçlu Anket

• Yönetilmesi çok hızlı olur
• Cevapları kaydetmek daha kolay ve hızlıdır.
• Kodlanması çok daha kolaydır
• Katılımcıların verebilecekleri cevaplar kısıtlanır
• Yeni fikirler ve konuların üretilmesine açık değildir
• Tüm soruların cevaplanması olasılığı daha yüksektir
• Sonuna açık uçlu sorular eklenerek zayıf yönleri giderilebilir

Anket Sorularının Hazırlanması

• Olabildiğince teknik terimler ve jargondan kaçının
• Çift anlamlı ve yanlış anlaşılabilir kelimelerden uzak durun
• Duygusal sözcükler kullanmayın
• Belirsiz ifadeleri ayıklayın
• Saldırgan ve kırıcı soruları eleyin.
• Soruları kısa ve basit tutun.
• Çift namlulu(bir soruda iki soru) sorular sormayın
• İnsanlarda prestij kaygısına yol açacak sorular sormayın.(örn. yani arabanızın markası nedir? sorusu arabası olmayan insanları yalandan bir araba markası yazmaya yönlendirebilir.)
• Hassas konularda dolaylı sorular sorun. Örneğin x konusunda araştırmacılar ne düşünüyor? gibi.
• Kapalı uçlu sorularda olası tüm cevapları kapsayın. (özellikle sıklık zarfları konusunda)
• Bazı kapalı uçlu soruların yanlış yönlendirme yapmaması için "bilmiyorum" seçeneğini ekleyin.
• Yönlendirici sorular sormayın.
• Anketi olabildiğince kısa ve öz tutun.
• Özendirici teşvikler ve primler kullanmaya çalışın.(bütçenize göre)
• Filtre sorular kullanarak gereksiz sorular ile zaman kaybetmeyi engelleyin.
• Kolay sorular ile başlayın.
• Karışık ankette açık uçlu soruları sona bırakın.
• Soru tipi ve uzunluklarında çeşitlilik meydana getirmeye çalışın.
• Soruları konulara göre gruplandırarak sorun.
• Sorular ve şıklar arasındaki boşlukları geniş tutun.
• Kişisel bilgileri anketin sonunda sormak daha kullanışlıdır.
• Gereğinden bir dirhem fazla kişisel bilgi sormayın.
• Ürettiğiniz anketi bir pilot çalışma ile test edin.Burada yardımcılar, meslektaşlar ve danışmanlarınızın önerilerini alın. Katılımcı grubuna benzer bir plot grupta uygulama ile soruların yapısı hakkında yorumlarını toplayıp değerlendirin.
• Anketin katılımcıların hayatları ve ilgileri ile paralel olmasına çalışın.
• Dil sorunlarını çözün
• İşbirliği yüksek katılımcılar seçin
• Yönergelerin açık, yeterli ve anlaşılır olmasını sağlayın.
• Araştırmanın neden ve sonuçları konusunda katılımcıları bilgilendirin.
• Etik Kod konusunda katılımcıların güvenini kazanın
• Mümkünse katılımcılara bir çeşit çıkar sağlayın.

Tartışma Grupları

Tartışma Grubu: Araştırma amacıyla belirli bir konuyu tartışmak üzere bir araya gelen insanlar.
Moderator: Tartışma grubunu yöneten, sorular soran, ayrıntıları araştıran, tartışmanın amacından sapmamasını sağlayan, herkesin eşit katılımını ve kimsenin oturumda baskın hale gelmemesini sağlamaya çalışan kimseye denir.

Genellikle eğitim araştırmaları, pazar araştırmaları ve politik araştırmalarda popülerdir. İyi bir moderator olmanın yolu insanlar arası sosyal etkileşimleri anlamaya çalışmakla birlikte pratik ve deneyimden geçer. Eğer mümkünse profesyoneller tarafından yürütülen tartışma gruplarında izleyici olarak yer alın. Beden dili, kayıt cihazları ve istenmeyen durumlar ile başa çıkmayı öğrenin.

Moderatorün Rolü

• Katılımcıları rahatlatmak,
• Tartışmanın amacını, çıktılarını ve katılımcılardan beklentileri anlatmak
• Tartışmanın süresi konusunda katılımcılar ile uzlaşma sağlamak ve bu süreye riayet etmek (genelde 1.5 saat ideal bir süredir)
• Katılımcılara konuşulanların gizliliği ve kimliklerin gizli tutulması konusunda güvence vermek(gerekirse bir etik kurallar kitapçığı dağıtılabilir).

Soru Sorarken

• Kolaydan zora bir hiyerarşi takip edin
• Bireyler ile dinlediğinizi gösteren göz teması kurun ve notlar alın
• Hiç bir ferdin baskın duruma geçmesine izin vermeyin
• İster bir soru listesinden isterse bir konu listesinden, sorduğunuz soruların kolay bir tartışma zemini meydana getirmesine çalışın.

Bilgileri Toplarken

• Mümkün olduğu kadar çok görüş ortaya çıkarmaya çalışın
• Süreye uymakla birlikte grup istekli olursa süreyi uzatın. Ancak dileyenlerin yine de çıkabileceklerini belirtin. Bu ilave sürede çekingenlerden ve geç açılanlardan önemli veriler alabilirsiniz.
  
• Katılımcılar konuşurken kayıt cihazı ya da kağıt kalemle sürekli notlar alın.

Tartışmanın Sonlandırılması

• Tartışmanız bitince katılımcılara teşekkür edin
• İletişim bilgilerinizi mutlaka verin
• Tartışma raporunun bir nüshasını katılımcılara göndermeyi teklif edin
• Tartışma sonuçlarının nerede kullanılacağını hatırlatın

Kayıt Cihazı

• Bütçenize göre özel tartışma stüdyolarından basit kalem ve kağıta kadar geniş bir aralıkta gereçlerden yararlanabilirsiniz.
  
• Çoğu sosyal bilimler araştırmacısına göre tartışma grubu için bir ses kayıt cihazı ve kağıt kalem yeterli olmaktadır.
  
• Kayıt cihazının tüm sesleri alabilmesine ve tartışma boyunca enerjisinin yetmesine dikkat edin.
• Kayıt cihazı ile önceden mutlaka prova yapın.

Mekan Seçimi

• Tüm katılımcılar için fiziksel erişimi kolay olmalıdır
• Tüm katılımcılar için zihinsel erişimi (yani kendilerini rahat ve güvende hissedebilecekleri bir yer) kolay olmalıdır.
• Oda seçimi iyi olmalı
• Park yeri sorunu düşünülmeli
• Ulaşım düşünülmeli
• Oda büyüklüğü uygun olmalı
• Oturma gereçleri rahat ve yeterli olmalı
• Dikkat dağıtıcı sesler ve girişimler olmamalı
• Seçilen mekana herkesten önce gidilmeli ve katılımcılara göre ayarlanmalıdır.
  

Katılımcı Seçimi

• İdeal katılımcı sayısı dokuz yada ondur. Tek sayılar daha iyi olur.
  
• Aksilikler sonucu bazı katılımcıların gelemeyeceğini hesaba katarak katılımcı planında 3 - 5 fazla katılımcı düşünün.
• Teşvikler tasarlayın. Eğer bir ücret ödeyemiyorsanız içecek ve kanepeler gibi ikramlar yapın.
  
• Rahat bir tartışma ortamı oluşturmak için biraraya geldiğinde aralarında konuşabilecek insanlar ayarlamaya çalışın.
• Katılmayı kabul eden kişiler için bir hafta önceden tartışma yer ve zamanını bildirin ve bir gün önceden telefonla hatırlatma yapın.
  
• Kesinlikle zorla ve isteksiz katılımcı getirmeyin.
  
• Katılımcılardan birisinin diğerlerine etki edebilecek güç ve mevkide olmamasına dikkat edin.

1. Yapılandırılmış


2. Yarı yapılandırılmış


3. Yapılandırılmamış

Veri toplama yöntemi olarak mülakatı seçtiğiniz zaman mülakatları kaydetmek için kullanacağınız araçlarıda seçmeniz gerekecektir. Bu araç çoğu zaman kasetli kayıt cihazı olur. Ancak daha yeni ve farklı kayıt cihazlarından yararlanabilirsiniz. Bazı durumlarda ise kalem kağıt kullanmanız gerekir.

Mülakat Aracı Kontrol Listesi
Aracınıza alışkın mısınız?
Aracınız çalışıyormu?
Yeterince batarya veya enerji kaynağı var mı?
Kaset yada benzeri yeterli kayıt ortamı mevcut mu?
Yedek enerji kaynağınız var mı?
Seçtiğiniz mülakat ortamı çeşitli ses veya dikkat dağıtıcılardan korumalı mı?
Aracınızın duracağı yeri belirlediniz mi?
Araç her ikinizin sesini almak için uygun yerde duruyor mu?
Araç mülakat boyunca çalışabilecek mi?

Mülakat esnasında dikkat edilecek önemli noktalar:
Kayıt cihazına dikkati çekmeden makinenin düzgün çalıştığını sürekli kontrol etmek.
Kayıt cihazına ilave olarak mutlaka kağıt kalem bulundurmak ve önemli noktaları not almak.
Mümkünse kısaltmalar kullanarak yazımda zaman kazanmak.
Katılımcı ile sabit göz teması kurmak.
Raporunuzda kullanmak üzere birebir alıntıları not etmek.

MÜLAKAT PLANI
Her mülakat için mutlaka bir planlama yapılmalıdır. Bu planda mülakatın

• yapılandırılmış
• yarı yapılandırılmış veya
• yapılandırılmamış
  

olduğu belirtilmelidir. Bu yöntemlerden herbirisinin güçlü ve zayıf yönleri vardır. Bunların bir karışımını da kullanmak mümkündür. Her tür için ortak olan soruların basitten zora doğru sıralanmasıdır.